บทความ ›
RACI คืออะไร ซื้อเครื่องจักรแล้วงานไม่จบ เพราะทุกฝ่ายคิดว่าอีกฝ่ายรับผิดชอบ
เผยแพร่ 1 พ.ย. 2569 · อ่าน 3 นาที · โดยทีมงาน Source eXpert
RACI คือเครื่องมือกำหนดว่าในแต่ละงาน ใครลงมือทำ ใครตัดสินใจ ใครต้องถูกปรึกษา และใครแค่รับทราบ ฟังดูง่าย แต่โครงการจัดซื้อเครื่องจักรจำนวนมากล่าช้าและเกินงบเพราะไม่มีใครตอบคำถามนี้ให้ชัดตั้งแต่วันแรก วิศวกรคิดว่าจัดซื้อดูเรื่องสัญญา จัดซื้อคิดว่าวิศวกรดูเรื่องการตรวจรับ แล้วงวดเงินก็ถูกจ่ายไปก่อนที่เครื่องจะเดินได้จริง
RACI คืออะไร
- R – Responsible คนลงมือทำงานนั้น มีได้หลายคน
- A – Accountable คนตัดสินใจและรับผลสุดท้าย ในแต่ละงานต้องมีเพียงคนเดียว
- C – Consulted คนที่ต้องถามก่อนตัดสินใจ และความเห็นมีผลต่อการตัดสินใจ
- I – Informed คนที่ต้องแจ้งให้รู้หลังตัดสินใจแล้ว
กติกาที่สำคัญที่สุดคือ แต่ละงานต้องมี A เพียงคนเดียว ถ้ามี A สองคน แปลว่าในทางปฏิบัติไม่มีใครตัดสินใจจริง และถ้าไม่มี A เลย งานนั้นจะค้างจนกว่าจะเกิดปัญหา
ทำไมโครงการเครื่องจักรถึงต้องมี RACI
โครงการเครื่องจักรมีหลายฝ่ายเกี่ยวข้องและใช้เวลาหลายเดือน ปัญหาที่พบบ่อยมีสองแบบ แบบแรกคือดึงจัดซื้อเข้ามาช้า (Late Involvement) ตอนที่สเปกถูกล็อกกับผู้ขายรายเดียวไปแล้ว งานของจัดซื้อจึงเหลือแค่ขอส่วนลด เพราะอำนาจต่อรองหายไปตั้งแต่ขั้นเขียนสเปก
แบบที่สองคือส่งทุกเรื่องไปให้ผู้บริหารตัดสินใจ งานเล็กงานใหญ่ไปรอที่โต๊ะเดียวกัน โครงการจึงช้าโดยไม่จำเป็น RACI ช่วยกระจายการตัดสินใจ (A) ไปให้คนที่เชี่ยวชาญเรื่องนั้นที่สุด และให้ผู้บริหารตัดสินใจเฉพาะเรื่องที่ต้องใช้อำนาจของผู้บริหารจริง ๆ
ตัวอย่าง RACI ในโครงการจัดซื้อเครื่องจักร
ตารางนี้เป็นจุดเริ่มต้นสำหรับโรงงานทั่วไป แต่ละองค์กรควรปรับตามโครงสร้างจริง ส่วนงานคุณภาพ ความปลอดภัย และสิ่งแวดล้อม (QA / EHS) มักเป็น C ในขั้นเขียน URS และขั้นตรวจรับ
ขั้นตอน | ผลิต | วิศวกรรม | จัดซื้อ | การเงิน | ผู้บริหาร |
ตั้งงบและเป้าหมายโครงการ | C | R | C | C | A |
เขียน URS | R | A | C | I | I |
ประเมินข้อเสนอด้านเทคนิค | C | A/R | C | – | I |
เจรจาราคาและเงื่อนไขสัญญา | I | C | A/R | C | I |
อนุมัติสั่งซื้อ | I | C | R | C | A |
ตรวจรับ FAT / SAT | R | A | I | I | – |
จ่ายเงินตามงวด | – | C | A | R | – |
สังเกตว่าผู้บริหารเป็น A แค่สองเรื่อง คือการตั้งงบและการอนุมัติสั่งซื้อ เรื่องที่เหลือกระจายไปให้คนที่รู้เรื่องนั้นที่สุด และจัดซื้อถูกดึงเข้ามาเป็น C ตั้งแต่ขั้นตั้งงบและเขียน URS ไม่ใช่รอจนถึงขั้นเจรจาราคา
ผูก RACI เข้ากับงวดเงิน
RACI จะมีผลจริงเมื่อผูกกับเงิน งวดชำระเงินเครื่องจักรควรเดินตามการตรวจรับเป็นขั้น ได้แก่ DQ (ตรวจรับแบบ) FAT (ตรวจรับที่โรงงานผู้ผลิต) SAT (ตรวจรับหน้างาน ซึ่งอาจแยกเป็น IQ / OQ / PQ) และช่วงรับประกันพร้อมเงินประกันผลงาน (Retention) เมื่อตาราง RACI กำหนดไว้ชัดว่าใครเป็น A ของการตรวจรับแต่ละขั้น ฝ่ายการเงินจะรู้ว่าต้องรอลายเซ็นใครก่อนจ่ายเงิน และจะไม่มีงวดเงินไหนถูกจ่ายไปก่อนที่เครื่องจะผ่านการตรวจรับ
เริ่มใช้ RACI กับโครงการถัดไป
หยิบโครงการที่กำลังจะเริ่ม เขียนขั้นตอนหลักลงแถวซ้ายไม่เกิน 10 ขั้น ใส่ฝ่ายที่เกี่ยวข้องเป็นคอลัมน์ แล้วเรียกทุกฝ่ายมาเติมตัวอักษรพร้อมกันในการประชุมครั้งเดียว จุดที่เถียงกันในห้องประชุมคือจุดที่จะเกิดปัญหาในโครงการ และการเถียงกันตอนนี้มีต้นทุนต่ำกว่าการเถียงกันตอนที่เครื่องมาถึงหน้างานแล้วมาก
การวางแผนโครงการเครื่องจักรด้วย RACI การเขียน URS ที่ไม่ล็อกสเปก และการผูกงวดเงินเข้ากับการตรวจรับ คือเนื้อหาหลักของหลักสูตร In-house Machinery Procurement Planning & RACI ผู้เข้าอบรมได้แม่แบบ RACI สำหรับโครงการลงทุนกลับไปใช้ได้ทันที ติดต่อขอ Course Outline และใบเสนอราคาได้ที่หน้าหลักสูตรครับ
ได้ประโยชน์จากบทความนี้?
รับบทความใหม่ทางอีเมลทุกสัปดาห์ — ยกเลิกได้ทุกเมื่อ